Thành Điện Hải: khẩu súng thần công dưới lòng thành cổ

Sáng 21/10/2026, tại công trường tu bổ thành Điện Hải (phường Hải Châu, trung tâm Đà Nẵng), công nhân đào đất để dời móng một cột đèn chiếu sáng. Đào sâu đến khoảng 1,5 m, họ tìm thấy một khẩu súng thần công bằng gang, đúc nguyên khối, dài 2,95 m.

Bảo tàng Đà Nẵng cho biết khẩu súng được đúc dưới thời Nguyễn, còn niên đại cụ thể thì đang được nghiên cứu. Đây là khẩu thứ 10 được tìm thấy bên trong thành.

Chín khẩu trước đó được phát hiện năm 2005, trong đợt rà phá bom mìn và khai quật để xây dựng bảo tàng trong thành.

Thành Điện Hải được xây dựng như thế nào

Năm 1813, vua Gia Long cho đắp đài Điện Hải bằng đất, gần cửa biển sông Hàn. Năm này qua năm khác, đài bị nước biển xói lở. Vì vậy, năm 1823, vua Minh Mạng cho dời đài về phía nam khoảng 200 m, lên một khu đất cao, và xây lại bằng gạch.

Đến năm 1858, thành có hình vuông, bốn góc nhô ra. Tường thành cao hơn 5 m, hào sâu hơn 3 m. Trong thành có 30 ụ súng thần công.

Trận đánh năm 1858

Rạng sáng 1/9/1858, tàu chiến của liên quân Pháp và Tây Ban Nha nã pháo vào Đà Nẵng, thành Điện Hải bị bắn phá dữ dội. Hôm sau, một góc thành sập và kho thuốc súng phát nổ. Người Pháp gọi tòa thành này là Pháo đài phía Tây.

Dưới sự chỉ huy của danh tướng Nguyễn Tri Phương, quân dân Đà Nẵng tiếp tục chiến đấu đến năm 1860. Khi rút đi, quân Pháp phá hủy nhiều đồn lũy, trong đó có thành Điện Hải.

Năm 1888, Đà Nẵng trở thành đất nhượng địa của Pháp. Quân Pháp dùng thành Điện Hải làm bệnh viện quân y đến năm 1954. Họ phá hết các công trình bên trong, chỉ giữ lại tường gạch và hào, rồi xây thêm một nhà nguyện có tháp cao.

Sau năm 1975, một xí nghiệp dược phẩm hoạt động trong thành. Sau đó, Bảo tàng Đà Nẵng mở cửa ngay trong thành. Năm 2017, thành Điện Hải được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Tháng 4/2026, công nhân bắt đầu dỡ bỏ tòa nhà bảo tàng cũ trong thành.

Phục dựng thành và cách ghé thăm

Từ cuối năm 2025, bên trong thành đang được phục dựng theo các bản vẽ cũ còn lưu giữ ở Pháp, gồm các cổng thành, kỳ đài, nhà trưng bày ngầm, nhà để súng thần công và đền thờ Nguyễn Tri Phương, các nghĩa sĩ cùng anh hùng liệt sĩ của thành phố.

Công trình dự kiến khánh thành vào tháng 12/2026.

Khẩu súng mới phát hiện sẽ được làm sạch, lập hồ sơ khoa học, rồi đưa vào nhà để súng. Theo Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, súng thần công ở Điện Hải khác với Cửu vị thần công ở Huế, vốn mang tính biểu tượng.

Súng ở đây thuộc hệ thống phòng thủ của thành, gắn với cuộc chiến từ năm 1858 đến năm 1860.

Trước ngày khánh thành, có thể ghé thành Điện Hải qua tour khám phá “Góc phố Tourane”, thuộc sự kiện DACC 2026 của thành phố. Tour dài một giờ, đi qua bốn địa điểm di sản trong bán kính khoảng 1 km.

Tour diễn ra tại Bảo tàng Đà Nẵng, 31 Trần Phú, từ 9h đến 10h thứ Bảy 31/10 và thứ Bảy 7/11, tối đa 30 người mỗi suất. Email ban tổ chức: dacc.danang@gmail.com.