Ngọn Núi Đến Cùng Một Đám Cưới

Chạy xe ra khỏi Đà Nẵng về phía bắc, đường bắt đầu lên dốc. Hai mươi mốt cây số, lên tới khoảng 496 mét ở đỉnh, biển bên phải suốt chặng và mây thường nằm đâu đó trên mặt đường. Hải Vân nghĩa là biển và mây, và phần lớn các ngày trong năm cái tên đó chỉ là mô tả.

Jeremy Clarkson lái qua đây cho Top Gear tháng 12 năm 2008 và gọi nó là một trong những cung đường ven biển đẹp nhất thế giới. Đó là phiên bản mà hầu hết khách nước ngoài biết.

Câu chuyện cũ hơn thì hay hơn.

Hàng trăm năm, dãy núi này là biên giới. Phía nam là Chăm Pa, một vương quốc Hindu với đền tháp ở Mỹ Sơn và các thương cảng dọc bờ biển này. Phía bắc là Đại Việt. Hai quốc gia, hai tôn giáo, và một ngọn núi ở giữa mà không bên nào dễ vượt qua.

Rồi năm 1306 biên giới dịch chuyển, và nó dịch chuyển vì một cuộc hôn nhân.

Công chúa Huyền Trân được gả cho vua Chăm Jaya Simhavarman III, người Việt gọi là Chế Mân. Sính lễ là hai châu Ô và Lý, giao cho Đại Việt. Vùng đất ấy chạy từ sông Thạch Hãn ở phía bắc xuống tận con đèo này.

Vậy nên mảnh đất bạn đứng khi dừng lại chụp ảnh trên đỉnh đã đổi chủ như một món quà cưới. Không phải chiếm trong một trận đánh. Được trao, trong một cuộc thương lượng, cùng với một người con gái không được hỏi ý kiến.

Cửa ải trên đỉnh có sau đó rất lâu. Hải Vân Quan được xây năm 1826, năm Minh Mạng thứ bảy, như một pháo đài canh con đường giữa Huế và Đà Nẵng. Nó vẫn còn hai dòng chữ. Mặt quay về Huế ghi Hải Vân Quan. Mặt quay về Đà Nẵng ghi Thiên hạ đệ nhất hùng quan.

Có người đã khắc dòng đó, lên một bức tường, trên một ngọn núi, hai trăm năm trước, rồi mây kéo vào che nó gần như quanh năm.

Còn một điều nữa về dãy núi này không liên quan gì tới vua chúa. Nó nằm trên vĩ tuyến 16 và là một ranh giới thời tiết thật sự. Núi chắn khối khí lạnh tràn xuống từ phía bắc, nên Đà Nẵng có thể khô ráo nắng đẹp trong khi Huế, cách một giờ đi đường, xám và mưa. Đó không phải câu nói cửa miệng. Đó là một bức tường.

Đó cũng là lý do con đèo giờ ít quan trọng hơn trước. Hầm Hải Vân thông xe tháng 6 năm 2005, dài 6,28 km, dài nhất Việt Nam, và gần như toàn bộ xe cộ chui xuống dưới. Đường cũ vắng hẳn.

Hoá ra đó lại là điều tốt nhất từng xảy ra với nó. Một quốc lộ nguy hiểm đầy xe tải trở thành một con đường yên tĩnh có view, và người đi trên đó bây giờ đều là người tự chọn đi.

Hãy đi vào một buổi sáng trong, thật sớm, trước những chuyến xe tour. Dừng ở cửa ải. Đọc bức tường.