Bông hoa nói cho mọi người biết mẹ bạn còn hay mất

Ngày rằm tháng bảy âm lịch, năm nay là thứ Năm 27 tháng 8, bạn sẽ thấy người ta vào chùa khắp Đà Nẵng với một bông hoa nhỏ cài trên áo. Có bông màu đỏ. Có bông màu trắng. Không ai giải thích cho bạn, vì ở đây ai cũng đã biết.

Hoa hồng đỏ nghĩa là mẹ còn. Hoa trắng nghĩa là mẹ đã mất.

Chỉ có vậy. Bạn cài nó trên ngực suốt buổi, ai cũng thấy, và ai cũng hiểu mà không cần hỏi. Trong một căn phòng trăm người, bạn nhìn quanh là biết ngay ai còn mẹ để về.

Ngày đó gọi là Vu Lan. Là lễ báo hiếu của nhà Phật, nhớ và đền đáp công cha mẹ, rơi vào giữa tháng bảy âm, tháng người ta gọi là tháng cô hồn, khi theo quan niệm xưa thì cửa mở và những vong hồn lang thang trở về. Các gia đình đi tảo mộ. Nấu và bày mâm cúng. Đốt vàng mã, tiền và áo quần, đôi khi cả xe máy giấy, để người đã khuất không thiếu gì. Trên sông, người ta thả đèn hoa đăng.

Nhưng bông hoa thì mới hơn tất cả những thứ đó, và nó không đến từ Việt Nam.

Năm 1962, một nhà sư người Việt tên Thích Nhất Hạnh đang ở Nhật vào dịp Ngày của Mẹ bên đó. Có người cài lên áo ông một bông hoa trắng. Ông hỏi để làm gì, và được cho biết ai còn mẹ thì cài hoa đỏ, ai mất mẹ thì cài hoa trắng. Mẹ ông đã mất. Ông mang bông trắng đó suốt ngày hôm ấy, và nghĩ về nó rất lâu sau này.

Ông viết một bài tuỳ bút tên là Bông hồng cài áo. Vài năm sau Phạm Thế Mỹ phổ nhạc, và bài hát trở thành một trong những bài mà cả nước thuộc mà chẳng ai nhớ mình đã học lúc nào.

Rồi nghi thức đó gắn vào lễ Vu Lan, và bây giờ nó đơn giản là việc người ta làm. Sáu mươi năm sau, nó có mặt trên sân mọi ngôi chùa trong thành phố này, và phần lớn người đang cài hoa không biết nó bắt đầu từ một nhà sư và một buổi chiều ở Nhật.

Bài tuỳ bút thật ra không nói về bông hoa. Nó nói về chuyện người còn mẹ thường không để ý, còn người mất mẹ thì để ý từng ngày, và giữa hai trạng thái đó có một khoảng thời gian ngắn mà không ai nhìn thấy khi đang ở trong nó. Ý của Thích Nhất Hạnh rất thẳng: nói đi, ngay bây giờ.

Nếu bạn ở đây ngày 27, chùa sẽ đông và không ai phiền nếu bạn đứng bên rìa. Ngũ Hành Sơn là nơi nhiều người trong thành phố tìm đến, và các chùa trên đó bận rộn cả ngày.

Bạn sẽ không cần ai giải thích. Bạn đọc được cả căn phòng qua áo của người ta.