Pho Tượng Được Trả Lại Đôi Tay

Trong một bảo tàng nhỏ gần sông Hàn, ở căn phòng mang tên một ngôi làng là Đồng Dương, có một pho tượng đồng hình người phụ nữ cao gần 1,15 mét. Bà đưa cả hai tay về phía trước, lòng bàn tay ngửa lên, như sắp trao cho bạn một thứ gì đó. Nhìn kỹ lòng bàn tay, bạn thấy những vết gãy. Trước kia mỗi bàn tay có cầm một vật.

Tên bà là Tara, hay Laksmindra Lokesvara. Bà được đúc vào thế kỷ thứ 9, tức khoảng 1.200 năm tuổi, và là tác phẩm bằng đồng lớn nhất của nghệ thuật Chăm. Bà được làm cho Phật viện Đồng Dương, nơi có tấm bia đá ghi năm 875 cùng tên một vị vua Chăm là Indravarman II. Tháng 10 năm 2012, Chính phủ công nhận bà là bảo vật quốc gia, một trong ba mươi bảo vật đầu tiên của cả nước.

Năm 1978, người dân thôn Đồng Dương ở Thăng Bình tìm thấy bà nằm dưới lòng đất. Trong lúc đào, hai chi tiết trên tay bà bị gãy rời. Một đóa sen ở tay phải. Một con ốc ở tay trái. Ngay năm đó, pho tượng được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Đóa sen và con ốc thì ở lại trong làng. Người dân giữ gìn và truyền lại cho nhau suốt bốn mươi lăm năm.

Rồi tháng 11 năm 2018, Tổng thống Ấn Độ Ram Nath Kovind đến bảo tàng. Ông đứng trước bà rất lâu, thấy những dấu vết lạ trên hai bàn tay, và hỏi cô hướng dẫn viên rằng tượng thiếu gì. Cô trả lời: một con ốc và một đóa sen. Vị chủ tịch Đà Nẵng đứng ngay đó liền hỏi câu tiếp theo. Có ai biết chúng đang ở đâu không? Cô hướng dẫn viên biết. Chúng vẫn còn trong làng.

Người dân đồng ý trao lại. Ngày 9 tháng 12 năm 2023, trong một buổi lễ tại Bảo tàng Quảng Nam, hai chi tiết được bàn giao cho Bảo tàng Chăm. Ngày 19 tháng 11 năm 2025, bảo tàng đưa bà ra trưng bày nguyên vẹn, đóa sen và con ốc trở lại trên tay, và công chúng lần đầu tiên nhìn thấy pho tượng hoàn chỉnh.

Điều lạ nằm ở đây. Tượng Tara bạn gặp trong phòng Đồng Dương là một bản sao. Bảo tàng giữ bản gốc trong một kho đặc biệt, chỉ mở vào những dịp lớn hoặc cho các nhà nghiên cứu. Vậy nên hãy tới bảo tàng, nơi mở cửa từ năm 1919 và giữ bộ sưu tập điêu khắc Chăm lớn nhất thế giới, và tìm bà. Nhìn hai bàn tay mở ấy. Rồi nhớ rằng chỉ cách đó vài mét, đôi tay thật đã đầy trở lại, bởi vì một ngôi làng đã giữ hai mảnh nhỏ an toàn suốt bốn mươi lăm năm, và một người khách đã hỏi đúng một câu.